Skip to content
All articles
· 1 min read

अद्य संस्कृतं शिक्षामहे – भागः ९ : विनयः

अद्य संस्कृतं शिक्षामहे भाग 9 में विनयः (नम्रता) शब्द का अर्थ, सरल संस्कृत वाक्य-प्रयोग, व्याकरण, हिन्दी से संस्कृत अनुवाद अभ्यास तथा प्रेरणादायक सुभाषित प्रस्तुत है। विद्यार्थियों एवं संस्कृत सीखने वाले सभी पाठकों के लिए उपयोगी सामग्री।

By SanskritLearn

अद्य संस्कृतं शिक्षामहे – भागः ९ विनयः — नम्रता (Humility)

अद्य वयं “विनयः” इति शब्दस्य अर्थं प्रयोगं च शिक्षामहे। विनयः मनुष्यस्य श्रेष्ठः गुणः अस्ति। विनयवान् जनः सर्वेषां प्रियः भवति। विद्या, धनं, पदं वा यदि विनयेन सह भवति, तर्हि तस्य शोभा अधिका भवति।

शब्दपरिचयः

विनयः = नम्रता, शिष्टाचार

विनयी = विनम्र व्यक्ति विनयेन = नम्रतापूर्वक विनयं दर्शयति = नम्रता प्रदर्शित करता है।

सरलवाक्यप्रयोगाः

१. विनयः मनुष्यस्य भूषणम् अस्ति। नम्रता मनुष्य का आभूषण है।

२. विनयी विद्यार्थी सर्वेषां प्रियः भवति। विनम्र विद्यार्थी सभी का प्रिय होता है।

३. अस्माभिः सर्वैः सह विनयेन व्यवहारः कर्तव्यः। हमें सभी के साथ नम्रतापूर्वक व्यवहार करना चाहिए।

४. विनयेन ज्ञानस्य शोभा वर्धते। नम्रता से ज्ञान की शोभा बढ़ती है।

५. गुरून् प्रति विनयः आवश्यकः अस्ति। गुरुओं के प्रति विनय आवश्यक है।

६. विनयी जनः अहंकारं न करोति। विनम्र व्यक्ति अहंकार नहीं करता।

७. मधुरवचनं विनयस्य चिह्नम् अस्ति। मधुर वचन विनय का चिन्ह है।

८. विनयेन मैत्री दृढा भवति। नम्रता से मित्रता दृढ़ होती है।

व्याकरणम्

विनयः — अकारान्तः पुल्लिङ्गशब्दः।

विशेषप्रयोगाः विनयं धारय। — नम्रता अपनाओ। विनयेन वद। — नम्रतापूर्वक बोलो। गुरून् नमस्कुरु। — गुरुजनों को नमस्कार करो। अहंकारं त्यज। — अहंकार छोड़ो। स्वयं प्रयास करें हिन्दी से संस्कृत में अनुवाद कीजिए— नम्रता मनुष्य का श्रेष्ठ गुण है। हमें सदैव विनम्र रहना चाहिए। विनयी विद्यार्थी गुरु का सम्मान करता है। मधुर वचन बोलो। विनय से सम्मान प्राप्त होता है। उत्तराणि विनयः मनुष्यस्य श्रेष्ठः गुणः अस्ति। अस्माभिः सर्वदा विनयिनः भवितव्यम्। विनयी विद्यार्थी गुरोः सम्मानं करोति। मधुरं वचनं वद। विनयेन सम्मानः प्राप्यते। अद्यतनं भाषासूत्रम्

विनयः सर्वेषां हृदयानि जयति।

अर्थः — नम्रता सबके हृदय को जीत लेती है।

अद्यतनः लघुसङ्कल्पः

अद्य अहं सर्वैः सह विनयेन व्यवहारं करिष्यामि।

अर्थः — आज मैं सभी के साथ नम्रतापूर्वक व्यवहार करूँगा।

प्रेरणासुभाषितम्

विद्या ददाति विनयम्।

भावार्थः: सच्ची विद्या मनुष्य को विनम्र बनाती है।