· 2 min read
संस्कृत अव्ययपदानि | CBSE महत्वपूर्ण अव्यय शब्द
By SanskritLearn
अव्ययपदानि (CBSE पाठ्यक्रमानुसार)
संस्कृत व्याकरण में ऐसे शब्द जिनके रूप लिङ्ग, वचन, विभक्ति आदि के कारण नहीं बदलते, उन्हें अव्यय कहते हैं।
महत्वपूर्ण अव्ययपदानि एवं उनके अर्थ
| अव्ययपदम् | अर्थ |
|---|---|
| उच्चैः | ऊँचे स्वर में |
| शनैः | धीरे-धीरे |
| इतस्ततः | इधर-उधर |
| वृथा | व्यर्थ |
| सहसा | अचानक |
| पुरा | पहले / प्राचीनकाल में |
| अधुना | अब / इस समय |
| अद्य | आज |
| श्वः | कल (आने वाला) |
| ह्यः | कल (बीता हुआ) |
| सर्वदा | हमेशा |
| एकदा | एक बार |
| कदा | कब |
| यदा | जब |
| तदा | तब |
| यत्र | जहाँ |
| तत्र | वहाँ |
| अत्र | यहाँ |
| कुत्र | कहाँ |
| बहिः | बाहर |
| च | और |
| अपि | भी |
| एव | ही |
| केवलम् | केवल |
| पुनः | पुनः / फिर |
| नूनम् | निश्चित रूप से |
| इव | जैसे |
| विना | बिना |
| अलम् | पर्याप्त / बस |
| कदापि | कभी भी |
| यदि | यदि |
| तर्हि | तब |
| यावत् | जब तक |
| तु | तो |
| अतः | इसलिए |
| इदानीम् | इससमय |
| झटिति | शीघ्र |
| सम्यक् | भली-भाँति |
| सदा | सदैव |
---
अभ्यासार्थ वाक्यानि
- बालकः उच्चैः पठति।
- सः शनैः गच्छति।
- अहं अद्य विद्यालयं गच्छामि।
- त्वं कदा आगच्छसि?
- सः सर्वदा सत्यं वदति।
- यदि पठसि तर्हि सफलः भविष्यसि।
- बालकः गृहात् बहिः गच्छति।
- रामः सीता च वनं गच्छतः।
---
परीक्षा-उपयोगी अव्ययपदानि
उच्चैः, शनैः, सहसा, वृथा, सर्वदा, कदापि, पुरा, अधुना, अद्य, श्वः, ह्यः, यदि, तर्हि, अत्र, तत्र, यत्र, कुत्र, अपि, एव, विना, बहिः, इतस्तत:,परह्य:,परश्व: