Skip to content
SanskritLearn
All articles
· 2 min read

अव्ययानि (Class 10) – अर्थ एवं वाक्यप्रयोग

CBSE Class 10 संस्कृत पाठ्यक्रम के सभी महत्वपूर्ण अव्यय, उनके हिन्दी अर्थ तथा उदाहरण सहित संस्कृत वाक्य। बोर्ड परीक्षा की तैयारी के लिए उपयोगी अध्ययन सामग्री।

By SanskritLearn

अव्ययानि (Class 10 CBSE)

अव्ययानां अर्थाः तथा वाक्यप्रयोगाः

अव्ययम्अर्थःउदाहरणवाक्यम्
इवसमान / जैसासिंहः इव सः धावति।
उच्चैःऊँचे स्वर सेबालकः उच्चैः पठति।
एवहीएषः एव मम मित्रम् अस्ति।
ननुक्या?, निश्चय हीननु एतत् सत्यम्?
इतस्ततःइधर-उधरबालकाः इतस्ततः धावन्ति।
विनाबिनाजलं विना जीवनं न सम्भवति।
तुपरन्तु/ तोअहं गच्छामि, सः तु तिष्ठति।
सहसाअचानकसहसा वर्षा अभवत्।
वृथाव्यर्थसमयः वृथा न नयेत्।
शनैःधीरे-धीरेवृद्धः शनैः चलति।
इतिऐसा / इस प्रकारसः "धन्यवादः" इति अवदत्।
मामतमा हस।
यतःक्योंकियतः वर्षा अस्ति, अतः न गच्छामि।
अथतब / फिरअथ सः गृहं गतः।
सम्प्रतिइस समयसम्प्रति विद्यालयः उद्घाटितः अस्ति।
इदानीम्अभीइदानीम् अहं पठामि।
अधुनाअबअधुना वयं संस्कृतं पठामः।
यावत्-तावत्जितना-उतनायावत् श्रमः, तावत् फलम्।
बहिःबाहरबालकः बहिः क्रीडति।
कदापिकभीअसत्यं कदापि न वदेत्।
चऔररामः सीता च आगच्छतः।
अपिभीअहम् अपि गच्छामि।
पुरापहले / प्राचीनकाल मेंपुरा ऋषयः वने अवसन्।
अत्र-तत्रयहाँ-वहाँपुष्पाणि अत्र-तत्र सन्ति।
यथा-तथाजैसे-तैसेयथा कर्म तथा फलम्।
कदाकबत्वं कदा आगच्छसि?
अधःनीचेपुस्तकम् आसन्दस्य अधः अस्ति।
श्वःकल (आने वाला)श्वः अवकाशः भविष्यति।
परश्वःपरसों (आने वाला)परश्वः परीक्षा भविष्यति।
ह्यःकल (बीता हुआ)ह्यः अहं विद्यालयम् अगच्छम्।
परह्यःपरसों (बीता हुआ)परह्यः वयं ग्रामम् अगच्छाम।
किमर्थम्क्योंत्वं किमर्थम् रोदिषि?
कुत्रकहाँभवतः गृहं कुत्र अस्ति?
यदि-तर्हियदि-तोयदि त्वं पठसि तर्हि सफलः भविष्यसि।
अतःइसलिएवर्षा अस्ति, अतः वयं न गच्छामः।

स्मरणीयम्

  • अव्ययपदानि न कदापि लिङ्ग, वचन, विभक्ति, पुरुष अथवा कालानुसारं परिवर्तन्ते।
  • CBSE बोर्डपरीक्षायां अव्ययपदानां अर्थः, रिक्तस्थानपूर्तिः, वाक्यप्रयोगः तथा उचित-अव्यय-चयनम् इत्यादयः प्रश्नाः प्रायः पृच्छ्यन्ते।