यथार्थ-  ज्ञानम्

ज्ञानम् मनुष्यजीवनस्य अमूल्यं धनम् अस्ति। ज्ञानेन एव मनुष्यः सत्यासत्ययोः, शुभाशुभयोः, कर्तव्याकर्तव्ययोः च विवेकं करोति। यथार्थज्ञानं मनुष्यस्य जीवनं प्रकाशयति, अज्ञानं तु तमसि निमज्जयति।

केवलं पुस्तकेभ्यः प्राप्तं ज्ञानं पर्याप्तं न भवति। यत् ज्ञानं विनयं, सदाचारं, करुणां, परोपकारभावं च जनयति, तत् एव यथार्थ- ज्ञानम् इति कथ्यते। ज्ञानस्य उद्देश्यं केवलं परीक्षायां सफलतां प्राप्तुं न, अपितु उत्तमं मानवं भवितुम् अपि अस्ति।

यः ज्ञानी अस्ति, सः कदापि अहंकारं न करोति। सः सर्वेषां सम्मानं करोति, सत्यं वदति, धर्ममार्गम् अनुसरति, सर्वेषां हितं चिन्तयति। विनयः, सेवा, अनुशासनम्, आत्मसंयमः च यथार्थज्ञानस्य  लक्षणानि सन्ति।

अद्यत्वे सूचनानां प्रचुरता दृश्यते, किन्तु विवेकस्य अभावः अपि दृश्यते। अतः मनुष्येण केवलं सूचनासङ्ग्रहः न कर्तव्यः, अपितु तासां यथोचितः उपयोगः अपि ज्ञातव्यः। विवेकयुक्तं ज्ञानम् एव समाजस्य, राष्ट्रस्य, विश्वस्य च कल्याणाय भवति।

विद्यार्थिनः नियमिताध्ययनं कुर्वन्तु, गुरूणां वचनानि पालनं कुर्वन्तु, सत्साहित्यस्य अध्ययनं कुर्वन्तु, जीवने सदाचारं च आचरन्तु। एतेन तेषां ज्ञानं केवलं परीक्षायाः निमित्तं न भविष्यति, अपितु जीवनोपयोगि भविष्यति।

उपसंहारः

यथार्थ- ज्ञानम् मनुष्यस्य अन्तःकरणं निर्मलं करोति, अहंकारं नाशयति, विवेकं वर्धयति तथा जीवनं सफलं करोति। अतः सर्वैः सत्यं, विनयं, सदाचारं च आधारं कृत्वा ज्ञानस्य अर्जनं कर्तव्यम्।

सुभाषितम् —

विद्या ददाति विनयं, विनयाद् याति पात्रताम्। पात्रत्वाद्धनमाप्नोति, धनाद्धर्मं ततः सुखम्॥