Skip to content
All articles
· 1 min read

समास-निर्णय अभ्यास | अव्ययीभाव, तत्पुरुष एवं द्वन्द्व समास

By SanskritLearn

समास-निर्णय अभ्यास : महत्वपूर्ण उदाहरण

अव्ययीभाव समास

निम्नलिखित समस्त पदों का समास-भेद बताइए—

  1. यथाशक्ति
  2. यथाकालम्
  3. यथाविधि
  4. प्रतिदिनम्
  5. प्रत्यक्षम्
  6. उपग्रामम्
  7. उपवनम्
  8. सहर्षम्
  9. ससम्मानम्
  10. अनुरूपम्

उत्तर: सभी अव्ययीभाव समास हैं।

---

तत्पुरुष समास

निम्नलिखित समस्त पदों का समास-भेद बताइए—

  1. राजपुत्रः
  2. देवालयः
  3. वनवासः
  4. जलपानम्
  5. ग्रामगमनम्
  6. हस्तलिखितम्
  7. विद्यालयः
  8. गङ्गाजलम्
  9. गृहकार्यं
  10. पुस्तकालयः

उत्तर: सभी तत्पुरुष समास हैं।

---

द्वन्द्व समास

निम्नलिखित समस्त पदों का समास-भेद बताइए—

  1. मातापितरौ
  2. रामलक्ष्मणौ
  3. दिनरात्रम्
  4. सुखदुःखम्
  5. लाभहानिः
  6. गुरूशिष्यौ
  7. नरनारी
  8. अन्नपाने
  9. जन्ममरणम्
  10. शीतोष्णम्

उत्तर: सभी द्वन्द्व समास हैं।

---

मिश्रित अभ्यास

निम्नलिखित समस्त पदों का समास-भेद लिखिए—

समस्त पदसमास
यथाशास्त्रम्अव्ययीभाव
प्रतिदिनम्अव्ययीभाव
राजपुरुषःतत्पुरुष
जलपानम्तत्पुरुष
मातापितरौद्वन्द्व
सुखदुःखम्द्वन्द्व
उपनगरम्अव्ययीभाव
वनगमनम्तत्पुरुष
दिनरात्रम्द्वन्द्व
ससम्मानम्अव्ययीभाव

---

परीक्षा-उपयोगी प्रश्न

निम्नलिखित समस्त पदों का समास-भेद लिखिए—

  1. यथासमयम्
  2. विद्यालयः
  3. लाभहानिः
  4. सहर्षम्
  5. राजसभा
  6. शीतोष्णम्
  7. उपकूलम्
  8. जलपानम्
  9. जन्ममरणम्
  10. सप्रेमम्

स्वयं उत्तर लिखने का प्रयास करें।