कक्षा 10 संस्कृत — बोर्ड परीक्षा 2026 रचनात्मक-लेखनम् एवं अभिव्यक्ति-कौशलम् प्रश्न 2, 3 एवं 4 : पत्रलेखनम्, चित्रलेखनम्, कथालेखनम् एवं संवादलेखनम्
बोर्ड परीक्षा अभ्यास प्रश्न 2 — पत्रलेखनम् : 5 अंक प्रश्न 3 — चित्रलेखनम् अथवा अनुच्छेदलेखनम् : 5 अंक प्रश्न 4 — कथालेखनम् अथवा संवादलेखनम् : 5 अंक
By SanskritLearn
संस्कृत प्रश्न-अभ्यास
प्रश्न 2 – पत्रलेखनम्
भवान् पीयूषः स्वपितुः प्रति पत्रं लिखति। एतत् पत्रं मञ्जूषायाः उचितैः पदैः पूरयित्वा पुनः लिखत।
10 × ½ = 5
छात्रावासः**
(i) ____________________
पूज्याः पितृमहोदयाः,
(ii) ____________________।
अत्र सर्वगतम्iii) ____________________। आशासे त्वम् अपि कुशली। मया गतसप्ताहे एव भवतः पत्रं प्राप्तम्। इदं ज्ञात्वा अहम् अतिप्रसन्नः अस्मि यत् सम्प्रति मातुः स्वास्थ्यं उत्तमं जातम्। अहमपि भवतां मम उपलब्धानां विषये सूचयितुम् इच्छामि। ह्यः अन्तर्विद्यालयीय-गायनप्रतियोगितायाम् अहं (iv) ____________________ स्थानं प्राप्तवान्। क्रीडादिवसे अपि धावनप्रतियोगितायाम् अहमेव प्रथमः आसम्। अस्मिन् वर्षे वार्षिकोत्सवेदिवसे अहं नाट्याभिनयं (v) ____________________। अयं वार्षिकोत्सवः शनिवासरे (vi) ____________________। विद्यालयस्य पक्षतः ह्यः एव (vii) ____________________ प्रेषितम्। अहमपि (viii) ____________________ प्रार्थयामि यत् भवान् मात्रा सह अवश्यम् आगच्छतु। मम (ix) ____________________ भविष्यति। अहं प्रतीक्षां करिष्यामि।
मातृचरणयोः मम प्रणामाः।
भवदीयः पुत्रः
(x) ____________________
मञ्जूषा
भवन्तम्, करिष्यामि, पीयूषः, उत्साहवर्धनम्, सादरचरणस्पर्शः, आयोजयिष्यते, प्रथमम्, कुशलम्, निमन्त्रणपत्रम्, नवदिल्लीत:
---
प्रश्न 3 – चित्रलेखनम्
चित्राधारित-वर्णनम्
प्रदत्तं चित्रं दृष्ट्वा मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानां सहाय्येन पञ्च वाक्यानि संस्कृतेन लिखत।
5 × 1 = 5
मञ्जूषा
रक्तदुर्गम्, गौरवम्, दिल्लीनगरम्, सैनिकाः, आरोहन्ति, विशालम्, पश्यन्ति, जनाः, वृक्षाः, ध्वजारोहणम्, प्रसन्नतया, शोभन्ते, हस्ते, राष्ट्र्स्य, दृश्यते राज्यस्य नृत्यन्ति
अथवा
‘गणतन्त्रदिवसः’
निम्नलिखितं विषयम् अधिकृत्य मञ्जूषाप्रदत्तशब्दानां सहाय्येन न्यूनातिन्यूनं पञ्चभिः संस्कृतवाक्यैः एकम् अनुच्छेदं लिखत।
5 × 1 = 5
मञ्जूषा
वीरबालकाः, गौरवम्, दिल्लीनगरे, सैनिकाः, आरोहन्ति, पश्यन्ति, जनाः, ध्वजारोहणम्, प्रसन्नतया, राष्ट्र्य, दृश्यते, राजपथस्य, नृत्यन्ति।
---
प्रश्न 4 – कथा / संवादलेखनम्
(क) कथालेखनम्
अधोलिखितां कथां मञ्जूषायाः सहाय्यतया पूरयित्वा पुनः लिखत।
10 × ½ = 5
एकस्य कृषकस्य (i) __________ पुत्राः आसन्। ते चत्वारोऽपि भ्रातरः परस्परं (ii) __________ कुर्वन्ति स्म। तेषां चतुर्णां भ्रातॄणां कलहं दृष्ट्वा सः (iii) __________ दुःखी आसीत्। एकदा सः शुष्ककाष्ठानि एकत्रीकृत्य तानि (iv) __________ बद्ध्वा पुत्राणां समक्षम् अस्थापयत्। सः कृषकः तान् पुत्रान् अब्रवीत्—एतानि काष्ठानि भङ्क्त। पुत्रेषु एकः अपि तानि (v) __________ न अशकत्। तदा कृषकः तानि काष्ठानि पृथक्-पृथक् समभजत् पुनः एकैकं काष्ठं (vi) __________। सर्वे पुत्राः (vii) __________ सर्वाणि काष्ठानि अत्रोटयन्। सः (viii) __________ अकथयत्—यदि इत्थमेव यूयम् अपि परस्परं मिलित्वा (ix) __________ तर्हि कोऽपि युष्मान् हन्तुं समर्थः न भविष्यति। यतो हि (x) __________ शक्तिः कलौ युगे।
मञ्जूषा
निवत्स्यथ, चत्वारः, कृषकः, त्रोटयितुम्, कलहं, अस्थापयत्, रज्ज्वा, पुत्रान्, सरलतया संघे
---
अथवा
संवादलेखनम्
रिक्तस्थानानि पूरयित्वा अधोलिखितसंवादं पुनः लिखत।
5 × 1 = 5
माता — पुत्र! त्वं कुत्र गच्छसि?
पुत्रः — माता! (i) ______________________________।
माता — परमम् अधुना क्रीडायै न गन्तव्यम्।
पुत्रः — किमर्थम्? अत्रं तु मम खेलस्य समयः अस्ति।
माता — (ii) ______________________________।
पुत्रः — जन्माष्टमी किं भवति?
माता — ‘जन्माष्टमी’ दिवसे एव श्रीकृष्णस्य जन्म अभवत् अतः सम्पूर्णे देशे भगवतः जन्मदिवसः उल्लासेन मान्यते।
पुत्रः — (iii) ______________________________।
माता — अधुनेव मन्दिरेषु पुष्पैः विद्युद्दीपकैः च सज्जितानि भवन्ति।
पुत्रः — (iv) ______________________________।
माता — शीघ्रं सज्जः भवतु। चलामः।
पुत्रः — (v) ______________________________।
मञ्जूषा
- अहं मित्रैः सह क्रीडितुं गच्छामि।
- अहम् अति उत्सुकः अस्मि।
- मन्दिराणां शोभा वस्तुतः मनोहारिणी दर्शनीया च भवति।
- अहं जानामि परन्तु अधुना जन्माष्टमी अस्ति; अतः वयं मन्दिरं गमिष्यामः।
- अहो! श्रीकृष्णस्य जन्मोत्सवः! सः तु मम प्रियः।
परीक्षा-सहायक बिन्दु
प्रश्न 2: पत्र-लेखनम् — 5 अङ्काः
प्रश्न 3: चित्रलेखनम् अथवा विषयाधारित अनुच्छेद — 5 अङ्काः
प्रश्न 4: कथालेखनम् अथवा संवादलेखनम् — 5 अङ्काः
कुल — 15 अङ्काः