Skip to content
All lessons

Script — Devanagari

प्रतिदिन संस्कृत सम्भाषणम् – भागः १७ : चिकित्सालये

प्रतिदिन संस्कृत सम्भाषणम् भाग 17 में चिकित्सालय में वैद्य और रुग्ण के बीच होने वाला सरल संस्कृत संवाद, हिन्दी अर्थ, शब्दार्थ, दैनिक प्रयोग के वाक्य तथा अभ्यास दिए गए हैं। कक्षा 9–10 के विद्यार्थियों एवं संस्कृत सीखने वाले सभी पाठकों के लिए उपयोगी सामग्री।

2 min read

प्रतिदिन संस्कृत सम्भाषणम् – भागः १७ चिकित्सालये — चिकित्सकस्य समीपे

दैनिकजीवने स्वास्थ्यस्य रक्षणं महत्त्वपूर्णम् अस्ति। रोगसमये चिकित्सकेन सह संस्कृतेन कथं सम्भाषणं करणीयम्, इति ज्ञातुं एषः संवादः उपयोगी अस्ति।

संवादः

रुग्णः : नमस्ते, वैद्यवर!

वैद्यः : नमस्ते। भवतः किं कष्टम् अस्ति?

रुग्णः : मम ज्वरः अस्ति। शिरः अपि पीड्यते।

वैद्यः : एषा पीडा कदा आरब्धा?

रुग्णः : ह्यः सायंकालात् आरब्धा।

वैद्यः : किं भवतः कासः अपि अस्ति?

रुग्णः : आम्, अल्पः कासः अपि अस्ति।

वैद्यः : कृपया मुखं उद्घाटयतु। अहं परीक्षां करोमि।

रुग्णः : अस्तु, वैद्यवर।

वैद्यः : चिन्ता मा कुरुत। औषधं त्रिवारं प्रतिदिनं स्वीकरोतु तथा विश्रामं कुरुत।

रुग्णः : किं विशेषः आहारः आवश्यकः?

वैद्यः : आम्। लघुभोजनं कुरुत, अधिकं जलं पिबतु।

रुग्णः : धन्यवादः, वैद्यवर।

वैद्यः : शीघ्रं स्वस्थः भवतु।

हिन्दी अर्थ

रोगी: नमस्ते, डॉक्टर साहब!

डॉक्टर: नमस्ते। आपको क्या कष्ट है?

रोगी: मुझे ज्वर है। सिर में भी दर्द है।

डॉक्टर: यह तकलीफ़ कब से है?

रोगी: कल सायंकाल से है।

डॉक्टर: क्या आपको खाँसी भी है?

रोगी: हाँ, थोड़ी खाँसी भी है।

डॉक्टर: कृपया मुँह खोलिए। मैं जाँच करता हूँ।

रोगी: जी, डॉक्टर साहब।

डॉक्टर: चिन्ता मत कीजिए। प्रतिदिन तीन बार दवा लीजिए और विश्राम कीजिए।

रोगी: क्या कोई विशेष भोजन आवश्यक है?

डॉक्टर: हाँ। हल्का भोजन कीजिए और अधिक पानी पीजिए।

रोगी: धन्यवाद।

डॉक्टर: शीघ्र स्वस्थ हो जाइए।

नवीनाः शब्दाः संस्कृतम् हिन्दी अर्थ रुग्णः रोगी वैद्यः चिकित्सक / डॉक्टर ज्वरः बुखार कासः खाँसी पीडा दर्द औषधम् दवा परीक्षा जाँच विश्रामः आराम लघुभोजनम् हल्का भोजन स्वस्थः स्वस्थ दैनिक-प्रयोग-वाक्यानि नमस्ते, वैद्यवर। भवतः किं कष्टम् अस्ति? मम ज्वरः अस्ति। शिरः पीड्यते। कृपया परीक्षां कुरुत। औषधं समये स्वीकरोतु। विश्रामं कुरुत। शीघ्रं स्वस्थः भवतु। अभ्यासः १. संस्कृतेन उत्तरत। रुग्णस्य किं कष्टम् अस्ति? पीडा कदा आरब्धा? वैद्यः रुग्णाय किं उपदिशति? २. रिक्तस्थानानि पूरयत। मम ________ अस्ति। औषधं ________ प्रतिदिनं स्वीकरोतु। अधिकं ________ पिबतु।

उत्तराणि:

ज्वरः त्रिवारम् जलम् अद्यतनः संस्कृतशब्दः

औषधम् — रोगनिवारणार्थं प्रयुज्यमानं भेषजम्।

वाक्यप्रयोगः: रुग्णः समये औषधं स्वीकरोति।

अद्यतनं सुभाषितम्

शरीरमाद्यं खलु धर्मसाधनम्।

भावार्थः: स्वस्थ शरीर ही सभी श्रेष्ठ कार्यों और कर्तव्यों का आधार है।

अद्यतनं प्रेरणावाक्यम्

स्वास्थ्यस्य रक्षणं सर्वदा कुरुत। नियमितव्यायामः, संतुलिताहारः, पर्याप्तविश्रामश्च स्वस्थजीवनस्य आधाराः सन्ति।