स्त्रीलिङ्ग एवं नपुंसकलिङ्ग शब्दरूपाणि

संस्कृतव्याकरणे स्त्रीलिङ्ग तथा नपुंसकलिङ्ग शब्दों का अध्ययन अत्यन्त आवश्यक है। यहाँ प्रमुख शब्दरूप सरल रूप में दिए गए हैं।

स्त्रीलिङ्ग शब्दाः

१. लता शब्दः

प्रथमा — लता, लते, लताः द्वितीया — लताम्, लते, लताः तृतीया — लतया, लताभ्याम्, लताभिः चतुर्थी — लतायै, लताभ्याम्, लताभ्यः पञ्चमी — लतायाः, लताभ्याम्, लताभ्यः षष्ठी — लतायाः, लतयोः, लतानाम् सप्तमी — लतायाम्, लतयोः, लतासु

---

२. मति शब्दः

प्रथमा — मतिः, मती, मतयः द्वितीया — मतिम्, मती, मतीः तृतीया — मत्या, मतिभ्याम्, मतिभिः चतुर्थी — मत्यै, मतिभ्याम्, मतिभ्यः पञ्चमी — मत्याः, मतिभ्याम्, मतिभ्यः षष्ठी — मत्याः, मत्योः, मतीनाम् सप्तमी — मत्याम्, मत्योः, मतिषु

---

३. नदी शब्दः

प्रथमा — नदी, नद्यौ, नद्यः द्वितीया — नदीम्, नद्यौ, नदीः तृतीया — नद्या, नदीभ्याम्, नदीभिः चतुर्थी — नद्यै, नदीभ्याम्, नदीभ्यः पञ्चमी — नद्याः, नदीभ्याम्, नदीभ्यः षष्ठी — नद्याः, नद्योः, नदीनाम् सप्तमी — नद्याम्, नद्योः, नदीषु

---

४. मातृ शब्दः

प्रथमा — माता, मातरौ, मातरः द्वितीया — मातरम्, मातरौ, मातॄ: तृतीया — मात्रा, मातृभ्याम्, मातृभिः चतुर्थी — मात्रे, मातृभ्याम्, मातृभ्यः पञ्चमी — मातुः, मातृभ्याम्, मातृभ्यः षष्ठी — मातुः, मात्रोः, मातॄणाम् सप्तमी — मातरि, मात्रोः, मातृषु

---

५. धेनु शब्दः

प्रथमा — धेनुः, धेनू, धेनवः द्वितीया — धेनुम्, धेनू, धेनूः तृतीया — धेन्वा, धेनुभ्याम्, धेनुभिः चतुर्थी — धेन्वै, धेनुभ्याम्, धेनुभ्यः पञ्चमी — धेन्वाः, धेनुभ्याम्, धेनुभ्यः षष्ठी — धेन्वाः, धेन्वोः, धेनूनाम् सप्तमी — धेन्वाम्, धेन्वोः, धेनुषु

---

नपुंसकलिङ्ग शब्दाः

१. फल शब्दः

प्रथमा — फलम्, फले, फलानि द्वितीया — फलम्, फले, फलानि तृतीया — फलेन, फलाभ्याम्, फलैः चतुर्थी — फलाय, फलाभ्याम्, फलेभ्यः पञ्चमी — फलात्, फलाभ्याम्, फलेभ्यः षष्ठी — फलस्य, फलयोः, फलानाम् सप्तमी — फले, फलयोः, फलेषु

---

२. वारि शब्दः

प्रथमा — वारि, वारिणी, वारिणि द्वितीया — वारि, वारिणी, वारिणि तृतीया — वारिणा, वारिभ्याम्, वारिभिः चतुर्थी — वारिणे, वारिभ्याम्, वारिभ्यः पञ्चमी — वारिणः, वारिभ्याम्, वारिभ्यः षष्ठी — वारिणः, वारिणोः, वारिणाम् सप्तमी — वारिणि, वारिणोः, वारिषु

---

३. जगत् शब्दः

प्रथमा — जगत्, जगती, जगन्ति द्वितीया — जगत्, जगती, जगन्ति तृतीया — जगता, जगद्भ्याम्, जगद्भिः चतुर्थी — जगते, जगद्भ्याम्, जगद्भ्यः पञ्चमी — जगतः, जगद्भ्याम्, जगद्भ्यः षष्ठी — जगतः, जगतोः, जगताम् सप्तमी — जगति, जगतोः, जगत्सु

इति प्रमुखाः स्त्रीलिङ्ग-नपुंसकलिङ्ग शब्दरूपाणि।