Skip to content
All lessons

Script — Devanagari

*सेव्, लभ् और रुच् धातु के लट्, लोट् एवं लृट् लकार**

संस्कृत व्याकरण में सेव्, लभ् और रुच् धातुओं के लट्, लोट् एवं लृट् लकार के शुद्ध धातुरूप। विद्यार्थियों और संस्कृत-अध्यापकों के लिए उपयोगी अभ्यास-सामग्री।

3 min read

१. सेव् धातु — सेवा करना

लट् लकार — वर्तमानकाल

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथम पुरुषसेवतेसेवेतेसेवन्ते
मध्यम पुरुषसेवसेसेवेथेसेवध्वे
उत्तम पुरुषसेवेसेवावहेसेवामहे

लोट् लकार — आज्ञार्थक

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथम पुरुषसेवताम्सेवेताम्सेवन्ताम्
मध्यम पुरुषसेवस्वसेवेताम्सेवध्वम्
उत्तम पुरुषसेवैसेवावहैसेवामहै

लृट् लकार — भविष्यत्काल

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथम पुरुषसेविष्यतेसेविष्येतेसेविष्यन्ते
मध्यम पुरुषसेविष्यसेसेविष्येथेसेविष्यध्वे
उत्तम पुरुषसेविष्येसेविष्यावहेसेविष्यामहे

---

२. लभ् धातु — प्राप्त करना

लट् लकार — वर्तमानकाल

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथम पुरुषलभतेलभेतेलभन्ते
मध्यम पुरुषलभसेलभेथेलभध्वे
उत्तम पुरुषलभेलभावहेलभामहे

लोट् लकार — आज्ञार्थक

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथम पुरुषलभताम्लभेताम्लभन्ताम्
मध्यम पुरुषलभस्वलभेथाम्लभध्वम्
उत्तम पुरुषलभैलभावहैलभामहै

लृट् लकार — भविष्यत्काल

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथम पुरुषलप्स्यतेलप्स्येतेलप्स्यन्ते
मध्यम पुरुषलप्स्यसेलप्स्येथेलप्स्यध्वे
उत्तम पुरुषलप्स्येलप्स्यावहेलप्स्यामहे

---

३. रुच् धातु — अच्छा लगना / रुचिकर होना

लट् लकार — वर्तमानकाल

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथम पुरुषरोचतेरोचेतेरोचन्ते
मध्यम पुरुषरोचसेरोचेथेरोचध्वे
उत्तम पुरुषरोचेरोचावहेरोचामहे

लोट् लकार — आज्ञार्थक

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथम पुरुषरोचताम्रोचेताम्रोचन्ताम्
मध्यम पुरुषरोचस्वरोचेथाम्रोचध्वम्
उत्तम पुरुषरोचैरोचावहैरोचामहै

लृट् लकार — भविष्यत्काल

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथम पुरुषरोचिष्यतेरोचिष्येतेरोचिष्यन्ते
मध्यम पुरुषरोचिष्यसेरोचिष्येथेरोचिष्यध्वे
उत्तम पुरुषरोचिष्येरोचिष्यावहेरोचिष्यामहे

---

संक्षिप्त परिचय

सेव् — सेवा करना

लभ् — प्राप्त करना

रुच् — अच्छा लगना / रुचिकर होना

इन तीनों धातुओं के लट्, लोट् और लृट् लकार के रूप संस्कृत-विद्यार्थियों के लिए धातुरूप-अभ्यास में अत्यन्त उपयोगी हैं।